Υπερηχογράφημα καρδιάς (ή υπερηχοκαρδιογράφημα ή ηχοκαρδιογράφημα  )

Τι είναι το υπερηχογράφημα καρδιάς;

Η υπερηχογραφία βασίζεται στην αρχή της ηχώ. Όπως ο ήχος έχει την ιδιότητα να αντανακλάται πάνω σε επιφάνειες έτσι και οι υπέρηχοι (ηχητικά κύματα σε ψηλότερες συχνότητες από τις ακουστές), αντανακλώνται πάνω σε επιφάνειες.

Στην υπερηχογραφία έχουμε ένα μηχάνημα, τον υπερηχοκαρδιογράφο που μπορεί να παράγει υπερήχους και ταυτόχρονα να ανιχνεύει τις αντανακλάσεις τους. Το μηχάνημα αυτό έχει ενσωματωμένο ένα ηλεκτρονικό υπολογιστή ο οποίος μελετά τα αντανακλόμενα κύματα και ανάλογα με το χρόνο που χρειάζονται για να επιστρέψουν υπολογίζει πόσο μακριά είναι η επιφάνεια στην οποία αντανακλαστήκανε τα υπερηχητικά. Στη συνέχεια παρουσιάζει την επιφάνεια αυτή στην οθόνη του. Η όλη διαδικασία γίνεται τόσο γρήγορα που αν η επιφάνεια αυτή κινείται να παρουσιάζεται στην οθόνη να κινείται όπως κινείται στην πραγματικότητα.

Η παραγωγή και ανίχνευση των υπερήχων γίνεται από το μορφομετατροπέα του υπερηχοκαρδιογράφου. Ο μορφομετατροπέας έχει σχήμα ωοειδές συνήθως. Από τη μια άκρη του φεύγει το καλώδιο που τον συνδέει με το σώμα του υπερηχοκαρδιογράφου. Η άλλη άκρη του είναι το σημείο όπου παράγονται και ανιχνεύονται οι υπέρηχοι. Ανάλογα με το που θα τοποθετήσουμε το μορφομετατροπέα και με ποια κατεύθυνση θα έχουμε και την αντίστοιχη εικόνα.

Οι συνήθεις θέσεις τοποθέτησης του μορφομετατροπέα είναι παραστερνικά αριστερά στο 4ο μεσοπλεύριο διάστημα, στη κορυφή της καρδιάς και η θέση ονομάζεται κορυφαία, κάτω από τη ξιφοειδή απόφυση (υποξιφοειδική θέση), και στον υπερστερνικό βόθρο.

Τι είναι το Doppler υπερηχοκαρδιογράφημα;

Τα τελευταία χρόνια έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική Doppler σε συνδυασμό με την υπερηχογραφία. Η τεχνική αυτή στηρίζεται σε ένα φαινόμενο της φυσικής που λέει ότι αν μια δέσμη υπερήχων προσκρούσει σε κινούμενη επιφάνεια τότε η αντανακλώμενη δέσμη έχει διαφορετική συχνότητα από αυτή της προσκρούουσας. Η συχνότητα της αντανακλώμενης δέσμης εξαρτάται από τη φορά κίνησης της επιφάνειας (πλησιάζει ή απομακρύνεται), και την ταχύτητα της. Χρησιμοποιώντας τα πιο πάνω μπορούμε να υπολογίσουμε την ταχύτητα με την οποία κινείται μια επιφάνεια αν ξέρουμε τις συχνότητες της προσκρούουσας δέσμης και της ανακλώμενης.

Ο υπερηχογράφος εκπέμπει τη δέσμη των υπερήχων με γνωστή συχνότητα. Ο μορφομετατροπέας έχει τη δυνατότητα να μετρά το χρόνο που χρειάζεται η δέσμη για να επιστρέψει καθώς επίσης και τη συχνότητα της δέσμης που επιστρέφει. Έτσι μπορεί και υπολογίσει την απόσταση από την οποία βρίσκεται η κινούμενη επιφάνεια όπως επίσης και την ταχύτητα με την οποία κινείται. Στην καρδιολογία η κινούμενη επιφάνεια, την ταχύτητα της οποίας μετρά ο υπερηχογράφος, είναι η επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η ταχύτητα μιας συγκεκριμένης περιοχής παρουσιάζεται σαν διάγραμμα σε σχέση με το χρόνο. Όσο πιο μεγάλη η ταχύτητα του αίματος που μετρείται όταν περνά μέσα από κάποιο στεγνωμένο στόμιο τόσο πιο σοβαρή είναι η ανατομική βλάβη.

Τι είναι το έγχρωμο υπερηχοκαρδιογράφημα;

Σε νεότερους υπερηχογράφους υπάρχει η δυνατότητα να μετρά στιγμιαία σε μια περιοχή μεγάλου εύρους τη ταχύτητα κίνησης του αίματος. Η κάθε ταχύτητα που βρίσκεται σε κάθε σημείο παριστάνεται μέσα στην εικόνα δύο διαστάσεων σαν χρώμα, κόκκινο αυτό που κινείται  προς τον μορφομετατροπέας και μπλε αυτό που απομακρύνεται. Η τεχνική αυτή ονομάζεται έγχρωμο υπερηχογράφημα. Βοηθά πολύ στη διάγνωση των βαλβιδοπαθειών ιδιαίτερα των ανεπαρκειών των βαλβίδων.

Τι είναι το διοισοφάγειο υπερηχογράφημα;

Μια άλλη τεχνική είναι το διοισοφάγειο υπερηχογράφημα που ο μορφομετατροπέας είναι τοποθετημένος στην άκρη ενός καθετήρα που εισάγεται όπως το γαστροσκόπιο στο στομάχι και γίνεται λήψη υπερηχογραφήματος από το πίσω μέρος της καρδιάς. Επειδή μεταξύ στόμαχου και καρδιάς δεν παρεμβάλλονται σκληρά μόρια  οι εικόνες που λαμβάνονται είναι μεγάλης ευκρίνειας.

Πως αξιολογείται ένα υπερηχοκαρδιογραφημα;

Το υπερηχογράφημα γίνεται για την διάγνωση και την εκτίμηση ανατομικών και λειτουργικών διαταραχών της καρδιάς.

Μετρείται το πάχος των τοιχωμάτων της καρδιάς, οι διαστάσεις και η λειτουργικότητα των κοιλοτήτων της ιδιαίτερα της αριστεράς κοιλιάς. Με την μελέτη των ενδοκαρδιακών ροών γίνεται διάγνωση και εκτίμηση της βαρύτητας των βαλβιδοπαθειών και των συγγενών καρδιοπαθειών. Τίθεται η διάγνωση της υγρής περικαρδίτιδας, ενδοκαρδιακών θρόμβων, όγκων της καρδιάς, και των καρδιακών επιπλοκών της υπέρτασης.

Τι είναι το δυναμικό υπερηχοκαρδιογραφημα;

Με την χορήγηση ενδοφλέβια αδενοσίνης, ουσίας που προκαλεί ισχαιμία του μυοκαρδίου σε περιοχές που αιματώνονται από στενωμένα στεφανιαία αγγεία, παρατηρώντας στο υπερηχογράφημα  την ύπαρξη ή όχι διαταραχών της κινητικότητας των τοιχωμάτων της καρδιάς, τίθεται η διάγνωση της ισχαιμίας και εκτιμάται η σοβαρότητα της  στεφανιαίας νόσου.

Τι είναι το εμβρυικό υπερηχογράφημα καρδιάς

Ο καρδιακός υπερηχογράφος παρέχει στον παιδοκαρδιολόγο τη δυνατότητα να εξετάσει το καρδιαγγειακό σύστημα του εμβρύου για τη διάγνωση συγγενών καρδιοπαθειών και καρδιακών αρρυθμιών. Παραπομπή της εγκύου γίνεται από το μαιευτήρα λόγω ενός ευρήματος στο μαιευτικό υπερηχογράφημα ρουτίνας ή λόγω του οικογενειακού ιστορικού της.

Η μελέτη γίνεται από παιδοκαρδιολόγο με εξειδικευμένη εκπαίδευση στο εμβρυικό υπερηχογράφημα καρδιάς και είναι ακίνδυνη χωρίς χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας. Η εξέταση διαρκεί περίπου 40 λεπτά εκτός εάν το έμβρυο κινείται διαρκώς ή έχει μη ευνοϊκή θέση. Το εμβρυικό υπερηχογράφημα καρδιάς πραγματοποιείται μετά τη 17η εβδομάδα κυήσεως.

Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει την ψυχολογική προετοιμασία της οικογενείας και σκοπό έχει τον προγραμματισμό του τοκετού σε ειδικό καρδιοχειρουργικό κέντρο για την εξασφάλιση κατάλληλης θεραπείας αμέσως μετά τη γέννηση. Επιπλέον, παρέχεται ενημέρωση για τις γενετικές επιπτώσεις και τον οικογενειακό προγραμματισμό. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι δυνατή και η προγεννητική θεραπεία καρδιακών αρρυθμιών στο έμβρυο.